„Wszystko w tej książce jest prawdziwe, ale w nic nie należy wierzyć”.

O czym jest ta książka?

Maciej Zaremba Bielawski, jako dziecko, był dumny z historii swojego szlacheckiego rodu i przodka, który walczył pod Grunwaldem. Wszystko zmieniło się w grudniu 1968 roku, gdy jako siedemnastolatek usłyszał od matki: „Wyjeżdżamy. Jestem Żydówką”. To zdanie otworzyło drzwi do świata rodzinnych tajemnic, przemilczeń i skomplikowanej przeszłości, której autor postanowił stawić czoła. Książka jest fascynującą, reporterską podróżą w głąb własnej tożsamości, próbą rekonstrukcji losów rodziców, którzy, niczym dwie samotne wieże z tytułu, żyli obok siebie, ale w oddzielnych światach. Opowieść snuta przez autora to z jednej strony historia jego ojca – reformatora polskiej psychiatrii, piłsudczyka i jeńca oflagu, a z drugiej – matki, lekarki z zasymilowanej rodziny żydowskiej, która przeżyła Zagładę. Bielawski, niczym detektyw, składa z fragmentów wspomnień, dokumentów i rozmów obraz nie tylko swojej rodziny, ale też kawałek bolesnej historii Polski. To opowieść o tym, jak wielka historia wpływa na pojedyncze ludzkie losy, o pamięci, która bywa wybiórcza i o sile, jakiej potrzeba, by zmierzyć się z prawdą.

Warto wiedzieć

„Dom z dwiema wieżami” to wybitny reportaż historyczny i osobisty esej w jednym, który przesuwa granice gatunku. Autor, Maciej Zaremba Bielawski, jest cenionym reporterem szwedzkiego dziennika „Dagens Nyheter”, który w 1969 roku jako nastolatek wyemigrował z Polski do Szwecji. Książka, napisana pierwotnie po szwedzku, jest jego próbą zrozumienia skomplikowanych relacji polsko-żydowskich przez pryzmat własnej rodziny. To dzieło wyjątkowe, ponieważ łączy intymną, niemal terapeutyczną spowiedź autora z głęboką refleksją nad tożsamością, wygnaniem i antysemityzmem. Książka została uhonorowana Nagrodą im. Ryszarda Kapuścińskiego w 2019 roku, a jury doceniło ją za budowanie „wielowarstwowej opowieści o ojczyźnie i o wygnaniu” oraz zadawanie pytań, „których bolesność świadczy o tym, jak bardzo są dziś potrzebne”. To lektura wymagająca, ale niezwykle ważna, ucząca empatii i pokazująca, że historia nigdy nie jest czarno-biała.

Tematy do rozmowy

• W wieku 17 lat autor dowiedział się od matki, że jest Żydówką i muszą opuścić Polskę. Jak myślisz, dlaczego matka tak długo ukrywała przed nim prawdę o ich pochodzeniu? Jak taka wiadomość mogła wpłynąć na poczucie tożsamości młodego człowieka?
• Rodzice autora są przedstawieni jako dwie samotne wieże. Ojciec, polski szlachcic, i matka, ocalała z Holokaustu, mieli zupełnie inne doświadczenia życiowe. W jaki sposób, Twoim zdaniem, te różnice wpłynęły na ich małżeństwo i atmosferę w domu?
• Autor prowadzi reporterskie śledztwo, by odkryć przeszłość swojej rodziny. Czy uważasz, że poznawanie trudnych, często bolesnych historii rodzinnych jest ważne? Dlaczego ludzie czasem wolą milczeć o przeszłości?
• Książka porusza temat antysemityzmu w Polsce przed, w trakcie i po wojnie. Jakie mechanizmy społeczne, opisane przez autora (np. getto ławkowe na uniwersytetach), przyczyniały się do wykluczenia i dyskryminacji?

Dalsze inspiracje

Maus. Opowieść ocalałego, Lament. Grzybowska 6/10, Rejwach, Hanemann