„Losy mieliśmy podobne, a jak bardzo odmienne.”

O czym jest ta książka?

Czy Czesi to rzeczywiście tylko weseli miłośnicy piwa, knedlików i beztroskiego spokoju? Mariusz Szczygieł w zbiorze reportaży „Gottland” zabiera nas w podróż daleko od popularnych stereotypów, w głąb czeskiej duszy i historii XX wieku. To nie jest przewodnik po Pradze, ale raczej po ludzkich losach – skomplikowanych, naznaczonych przez wielką historię, pełnych ironii i absurdu. Poznajemy tu historie niezwykłych postaci: aktorki Lídy Baarovej, w której kochał się Joseph Goebbels; rzeźbiarza, który wbrew sobie wygrał konkurs na największy na świecie pomnik Stalina i przypłacił to życiem; piosenkarki Marty Kubišovej, której reżim komunistyczny na dwadzieścia lat zakazał występów, czy wreszcie siostrzenicy Franza Kafki, z którą autor próbuje (bezskutecznie) porozmawiać. To opowieść o Czechach, którzy w obliczu totalitaryzmów i dziejowych zawieruch musieli dokonywać trudnych wyborów, często płacąc za nie ogromną cenę. Szczygieł, z reporterską precyzją i literacką wrażliwością, splata biografie, anegdoty i fakty historyczne, tworząc portret narodu, którego historia jest znacznie bardziej gorzka i złożona, niż mogłoby się wydawać. To kraj, jak pisze autor, horroru, smutku i groteski, w którym tragizm miesza się z czarnym humorem.

Warto wiedzieć

„Gottland” to jedna z najważniejszych książek w dorobku Mariusza Szczygła, czołowego polskiego reportera i zdeklarowanego czechofila. Książka została uhonorowana Europejską Nagrodą Książkową oraz nominacją do Nagrody Literackiej Nike. Jej siła tkwi w przełamywaniu stereotypowego postrzegania Czechów. Autor pokazuje, jak jednostkowe losy, pozornie błahe decyzje i przypadki splatają się z mechanizmami władzy, ideologią i presją społeczną. Książka jest nie tylko zbiorem opowieści o naszych południowych sąsiadach, ale także uniwersalną refleksją nad ludzką kondycją w XX wieku. Stawia pytania o granice kompromisu, cenę sławy, siłę przetrwania i mechanizmy pamięci. Szczygieł, zamiast oceniać swoich bohaterów, z empatią i ciekawością stara się zrozumieć ich motywacje. To literatura faktu na najwyższym poziomie, która uczy, porusza i zmusza do myślenia, pokazując, że historia to nie abstrakcyjne daty, ale przede wszystkim biografie konkretnych ludzi.

Tematy do rozmowy

• Jak myślisz, dlaczego rzeźbiarz Otakar Švec, twórca pomnika Stalina, świadomie zgłosił na konkurs plagiat, licząc na przegraną?
• Historia piosenkarek Marty Kubišovej i Heleny Vondráčkovej pokazuje dwie różne postawy artystek wobec reżimu komunistycznego. Czy uważasz, że można oceniać ich wybory z dzisiejszej perspektywy?
• Jak rozumiesz pojęcie „losu” po przeczytaniu tej książki?
• Jaki obraz czeskiej tożsamości wyłania się z tych reportaży i czym różni się on od popularnych wyobrażeń?

Dalsze inspiracje

„Biała gorączka”, „Cesarz”, „Wędrowny zakład fotograficzny”, „Polski hydraulik i najnowsze opowieści ze Szwecji”